19. ágú. 2015

Fimm ástæður til að hætta viðskiptaþvingunum

Hún er kannski skiljanleg reiðin sem blossað hefur upp í garð útgerðarmanna vegna óska þeirra um að Ísland taki ekki þátt í viðskiptaþvingunum gegn Rússum. Stuðningsmenn viðskiptabannsins segja að hér sé um prinsippmál að ræða og setja þurfi Rússum stólinn fyrir dyrnar til að verja alþjóðalög og þjóðaröryggishagsmuni smáríkja.

Þetta eru vissulega sannfærandi rök og um margt skiljanleg. Engu að síðu tel ég að forsendur þessa viðhorfs standist ekki skoðun og fyrir því eru fimm ástæður.

Í fyrsta lagi hefur Alþingi Íslendinga nýverið gert fríverslunarsamning við Kína, stórveldi sem hefur farið með vopnavaldi gegn smáþjóðum og stendur í harðvítugum landhelgisdeilum við aðrar þjóðir. Það er afar sérkennilegt að íslensk stjórnvöld bregðist við útþenslustefnu Kína með fríverslunarsamningi en kjósi að setja viðskiptabann á Rússland. Það er því fráleitt að láta eins og hér sem um eitthvert prinsippmál að ræða af hálfu íslenskra stjórnvalda.

Í öðru lagi eru aðgerðirnar gegn Rússum reknar áfram af harðlínumönnum í Bandaríkjunum sem bera ábyrgð á hernaðaraðgerðum sem hafa skaðað mjög gildi alþjóðalaga. Þingmaðurinn John McCain fer þar fremstu í flokki, en hann grípur hvert tækifæri sem gefst til að hvetja til aukinna hernaðaraðgerða Bandaríkjahers um allan heim og hvetur nú Ísrael til að eyðileggja nýgerðan kjarnorkusamning við Íran með öllum ráðum. Við höfum reynsluna af því að fylgja leiðsögn slíkra stríðsæsingamanna og höfum t.d. lagt nafn okkar við herferðir sem rústuðu Írak og síðar Líbíu með öllum þeim mannlegu hörmungum sem þeim fylgdu, þar á meðal auknum flóttamannastraumi yfir Miðjarðarhafið. Sömu haukar bera ábyrgð á fjölmörgum morðum á óbreyttum borgurum, t.d. í yfirstandandi átökum í Jemen. Þessir traustu bandamenn íslenskra stjórnvalda eru því mestu skaðvaldar þegar kemur að alþjóðalögum og fullveldisrétti ríkja.

Í þriðja lagi vara margir við að núverandi ástand í samskiptum Bandaríkjanna, ESB og Rússlands kunni að vera upphafið að öðru köldu stríði. Fjölmargir stjórnskörungar og fræðimenn hvetja til aukinnar hófstillingar í samskiptum ríkjanna og vilja að reynt verði að leysa átökin eftir diplómatískum leiðum. Í þeim hópi eru m.a. Jimmy Carter, Mikhail Gorbachev, Noam Chomsky, Henry Kissinger, Helmut Schmidt og Hans-Dietrich Genscher. Líklega þarf enginn að efast um að þessir menn þekkja söguna af Súdetahéruðunum 1938.

Í fjórða lagi fjölgar stöðugt viðvörunarljósunum í hagkerfi heimsins. Opinberar skuldir eru við það að sliga fjölda ríkja, stór hagkerfi eins og ESB, Kanada og Ástralía ramba á barmi kreppu og það hægir á hagvexti í Kína og þarlendur hlutabréfamarkaður virðist vera kominn á hættuslóðir. Við Rússlandi blasir nú enn ein efnahagskreppan þegar verð á olíu hríðlækkar, rúblan virðist í frjálsu falli, þjóðarframleiðsla dregst saman og verðbólga mælist 16%. Viðskiptastríð stórveldanna á þessum tímapunkti kann því að hrinda heimsbyggðinni fram yfir efnahagslegt hengiflug með öllum þeim hörmungum sem því fylgir.

Í fimmta lagi hefur Rússland þrátt fyrir allt mjög mikilvægu hlutverki að gegna í alþjóðamálum, sér í lagi í Miðausturlöndum. Það er ekki nema mánuður liðinn síðan Obama Bandaríkjaforseti þakkaði Pútín sérstaklega fyrir að gegna mikilvægu hlutverki við að ljúka kjarnorkusamningi við Íran. Og það var í mars á þessu ári sem forsætisráðherra Ítalíu sagði í heimsókn til Rússlands að Rússar gætu gegnt mikilvægu hlutverki í tilraunum alþjóðasamfélagsins til að leysa úr hörmungunum sem NATO olli í Líbíú. Það er afar sérkennilegt að ætla Rússum þetta mikilvæga hlutverk í alþjóðamálum en reyna á sama tíma að einangra þá og valda þeim efnahagslegum erfiðleikum.

Það er af þessum ástæðum sem ég tel að alþjóðalög- og alþjóðaöryggi verði best varin með því að hætta viðskiptaþvingunum gegn Rússum.

En hver ætti stefna okkar í málefnum Úkraínu þá að vera? Í fyrsta lagi eigum við að hvetja alla aðila máls til að virða Minsk-samninginn frá því í febrúar. Í öðru lagi ættum við að tala fyrir efnahagslegum björgunarpakka fyrir Úkraínu sem Alþjóðabankinn, ESB, Bandaríkin og Rússland þurfa að standa sameiginlega að. Í þriðja lagi eigum við tala fyrir því að NATÓ hætti að stækka til austurs að  landamærum Rússlands. Og í fjórða lagi eigum við að hvetja til þess að Rússar afhendi Úkraínu Krímskaga með því skilyrði að þeir hafi þar áfram hernaðaraðstöðu, rétt eins og Bandaríkjamenn á Kúbu.


Við getum síðan minnt Pútín reglulega á það að við fyrirlítum einræðistilburði hans, t.d. ofsóknir gegn pólitískum andstæðingum og samkynhneigðum. Það hefðum við t.d. getað gert með því að mæta ekki á skrautsýningu hans á Ólympíuleikunum í Sochi í fyrra eða með því að taka ekki þátt í forkeppni fyrir Heimsmeistarakeppnina í knattspyrnu í Rússlandi 2018. Það væru skýr pólitísk skilaboð sem stuðluðu þó ekki að óstöðugleika, kreppu og auknum öfgum – ólíkt núerandi stefnu íslenskra stjórnvalda.